อาลัย ”ศ.นพ.ประเวศ วะสี”ปราชญ์ของแผ่นดินถึงแก่อนิจกรรม สิริอายุ 93 ปี

วงการวิชาการและสังคมไทยสูญเสียบุคคลสำคัญ “ศ.นพ.ประเวศ วะสี” ราษฎรอาวุโส หมอนักคิดนักปฏิรูป และเจ้าของรางวัลแมกไซไซ ถึงแก่อนิจกรรมอย่างสงบ สิริอายุ 93 ปี ทิ้งผลงานและแนวคิดด้านการพัฒนาสังคม การปฏิรูปประเทศ และคุณธรรมไว้เป็นมรดกทางปัญญา
.
เมื่อวันที่ 11 ม.ค. 2569 รายงานข่าวแจ้งว่า ศ.นพ.ประเวศ วะสี ถึงแก่อนิจกรรม สิริอายุ 93 ปี
.
นพ.บัญชา พงษ์พานิช กรรมการและเลขานุการ มูลนิธิหอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ (สวนโมกข์กรุงเทพ) โพสต์ผ่านเฟซบุ๊กส่วนตัวเมื่อเวลา 23.33 น.ของวันที่ 10 ม.ค.ที่ผ่านมา แจ้งข่าวว่า หมอประเวศ วะสี หรือ ศ.นพ.ประเวศ วะสี เสียชีวิตอย่างสงบแล้ว
.
ช่วงหนึ่งของโพสต์ดังกล่าวระบุว่า “เมื่อตะกี้นี้ได้รับแจ้งจากมิตรในพระนครว่าท่านอาจารย์ประเวศจากพวกเราไปแล้ว รอบนี้อาจารย์ขอไม่ไปโรงพยาบาลแล้ว … พอแล้ว
.
จำได้ที่เคยฟังอาจารย์คุยกันกับ อ.เสนาะ ถึงเรื่องการป่วยไข้ในวาระสุดท้าย ท่านบอกกันว่า กลัวแต่จะเป็นเช่นมะม่วงตกลงมาค้างอยู่บนหลังคาไม่ได้ถึงพื้น”
.
สำหรับ ศ.เกียรติคุณ นพ.ประเวศ วะสี เป็นแพทย์ชาวไทย นักวิชาการด้านสาธารณสุข และนักวิชาการเกี่ยวกับการศึกษา ผู้สนับสนุนงานค้นคว้าวิจัยเกี่ยวกับการแก้ปัญหาและพัฒนาชีวิต ผู้ค้นพบกลไกทางพันธุศาสตร์ในโรคทาลัสซีเมีย ผู้ผลักดันแพทย์ชนบท ผู้ริเริ่มจัดตั้งองค์กรอิสระที่กำกับกระทรวงสาธารณสุข เช่น สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรช.) สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (สรพ.) สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.) สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.)[5][6][7] ราชบัณฑิตกิตติมศักดิ์ กรรมการสภามหาวิทยาลัยมหิดล กรรมการสภามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์กรรมการสภามหาวิทยาลัยผู้ทรงคุณวุฒิของมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ และ ราษฎรอาวุโส
.
ประวัติ ศ.เกียรติคุณ นพ.ประเวศ วะสี เกิดเมื่อวันที่ 5 ส.ค. 2475 ที่บนฝั่งลำน้ำแควน้อย ต.เกาะสำโรง อ.เมืองจ.กาญจนบุรี เป็นบุตรคนที่ 4 ของนายคลาย และนางกิม วะสี
.
ศึกษาชั้นมูลฐานในวัยเยาว์ที่โรงเรียนวัดเหนือ ชั้นประถมศึกษาที่โรงเรียนประชาบาล ต.เกาะสำโรง ชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นที่โรงเรียนวิสุทธรังษี จนถึง พ.ศ. 2490 ได้เข้าศึกษาต่อในระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายที่โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา ในปี พ.ศ. 2492
.
สามารถสอบเข้าเรียนต่อชั้นเตรียมแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และศึกษาต่อคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล จบการศึกษาเมื่อปี พ.ศ. 2498 ได้รับปริญญาตรีแพทยศาสตร์เกียรตินิยม และได้รับรางวัลเหรียญทองในฐานะที่ได้คะแนนเป็นอันดับที่ 1 ตลอดหลักสูตร
.
จากนั้นในปี พ.ศ. 2503 สำเร็จการศึกษาในระดับปริญญาเอก จากคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยโคโลราโด เดนเวอร์ สหรัฐอเมริกา และปีถัดมาสำเร็จการศึกษาจากภาควิชามนุษยพันธุศาสตร์ ที่มหาวิทยาลัยลอนดอน สหราชอาณาจักร
.
ชีวิตส่วนตัว ประเวศสมรสกับแพทย์หญิง จันทพงษ์ วะสี มีบุตร 2 คน
.
หลังจากสำเร็จการศึกษาที่สหราชอาณาจักรแล้ว นพ.ประเวศ วะสี ได้รับการแต่งตั้งเป็นอาจารย์สอนนักศึกษาแพทย์และแพทย์ประจำบ้านที่คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล โดยเลื่อนตำแหน่งตามลำดับจากอาจารย์โท เป็นอาจารย์เอก และอาจารย์ชั้นพิเศษ จนกระทั่งได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ในปี พ.ศ. 2519
.
ในการวิจัย นพ.ประเวศได้รับทุนวิจัยจากกระทรวงสาธรณสุข และของคณะกรรมการการแพทย์จีน ในการวิจัยธรรมชาติของเลือดเกี่ยวกับความผิดปกติของเม็ดเลือดแดงเนื่องจากกรรมพันธุ์ที่ก่อให้เกิดโรคโลหิตจางทาลัสซีเมีย และพบวิธีการป้องกันรักษา โดยผลงานวิจัยเป็นที่ยอมรับโดยทั่วไป จึงได้รับเชิญไปบรรยายที่มหาวิทยาลัยและสถาบันวิจัยหลายแห่งเกือบทุกทวีปทั่วโลก บทความทางวิชาการของท่านได้รับการตีพิมพ์ในวารสารต่างประเทศมากกว่า 150 เรื่อง และท่านยังแต่งตำราวิชาโลหิตและคู่มือโลหิตวิทยา รวมถึงได้รับทุนวิจัยจากสถาบันสุขภาพแห่งชาติ สหรัฐอเมริกา
.
ด้านการบริหาร นพ.ประเวศดำรงตำแหน่งผู้บริหารในหลายหน่วยงาน เช่น รองอธิการบดีฝ่ายพัฒนาและวางแผน มหาวิทยาลัยมหิดล หัวหน้าภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ประธานสถาบันวิจัยสาธารณสุขไทย ประธานมูลนิธิไทย คณะกรรมการอำนวยการโครงการปฏิรูประบบบริการสาธารณสุขแห่งชาติ (National Steering Committee) กระทรวงสาธารณสุข
.
ทั้งนี้ นพ.ประเวศ วะสี เข้ามามีบทบาททางการเมืองภายหลังการชุมนุมของแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ พ.ศ. 2553 ยุติลง โดยเข้ามาทำหน้าที่ประธานคณะสมัชชาปฏิรูปประเทศ ซึ่งประกอบด้วยคณะกรรมการจำนวน 27 คน เพื่อรวบรวมข้อมูล รับฟังความคิดเห็น และนำไปสู่นโยบายในการปฏิรูปประเทศไทย
.
รางวัลเกียรติคุณ
.
2498 ได้รับรางวัลเหรียญทองในฐานะที่ได้คะแนนเป็นที่ 1 ตลอดหลักสูตร
.
2500 รับพระราชทานทุนส่วนพระองค์ และต่อมาทุนมูลนิธิอานันทมหิดล ไปศึกษาต่อต่างประเทศ
.
2512 ได้รับรางวัลพระยาพระเสด็จสุเรนทราธิบดี ในฐานะครูแพทย์ที่ดีเป็นคนแรกของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล
.
2524 ได้รับรางวัลแมกไซไซ สาขาบริการรัฐ
.
2526 รับรางวัลนักวิทยาศาสตร์ดีเด่น ประจำปี 2526
.
2528 ได้รับเลือกเป็นบุคคลดีเด่นของชาติ สาขาการแพทย์ ได้รับเหรียญดุษฎีมาลาเข็มศิลปวิทยา
.
2531 ได้รับเลือกเป็นนักวิจัยดีเด่นแห่งชาติ สาขาวิทยาศาสตร์การแพทย์
.
2533 รับเหรียญเชิดชูเกียรติ Tobacco and Health ของ WHO
.
2541 การมอบเหรียญ Comenius ประเวศ วะสี ได้รับเหรียญ Comenius และประกาศนียบัตรจากยูเนสโก ในฐานะที่ประเทศไทยนำการศึกษามาเป็นเครื่องมือสนับสนุนให้เกิดการพัฒนามนุษย์ เชื่อมโยงการศึกษาให้เข้ากับภาคอื่นของสังคม และประเทศไทยมีการสนับสนุนการพัฒนาสถานภาพครู
.
2548 ได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งราชบัณฑิตกิตติมศักดิ์ ประเภทวิทยาศาสตร์สุขภาพ สาขาวิชาแพทยศาสตร์